re-censura

O mundo é un sitio estraño moitas veces.

A imaxe que aparece aquí arriba é obra do artista Manolo Moldes. Fai 25 anos foi seleccionada e posteriormente retirada pola autoridade competente da bienal de arte de Pontevedra. Arredor do cadro fíxose un silencio absoluto. Apenas unha nota na prensa de entón dá conta do suceso.

A obra foi recuperada recentemente para a exposición "CASUS BELLI + REFUTACIÓN DO CONTEXTO. Conflitos de recepción na arte contemporánea" (blog aquí da expo) comisariada por Alberto González-Alegre e Ángel Cerviño. Copio e pego do propio blog da expo o seguinte texto:

CASUS BELLI pretende afirmar que toda obra de arte leva inscrita no seu programa estético -como unha marca xenética- a vontade, explicitada con maior ou menor intensidade, de rebater e cuestionar o seu contexto de recepción. Esa será a única estratexia que lle permita exhibir os seus propios e irredutibles postulados: a obra gasta parte das súas enerxías en manter baixo control a un contexto quizáis demasiado interesado en impor as súas lecturas. A ese enfrontamento entre o espírito libertario da obra e as tentativas domesticadoras do contexto chamámolo conflitos de recepción: unha interminable guerra de posicións, con trincheiras enlamadas, longas campañas de inverno e accións sorpresa da guerrilla.

A reacción da facherío ensordecedor non se fixo esperar. Coma un resorte perfectamente engrasado, e seguindo a lóxica implacable dunha estupidez que aspira a entender a sociedade coma un todo homoxéneo que debe seguir estrictamente unha serie de normas non escritas (basicamente Deus, Patria, Familia, Libre Mercado), o aspirante a concelleiro de cultura en Santiago polo PP fixo estas declaracións nos micros da COPE (cito aproximadamente) despois de pasar pola exposición:

Acabo de estar allí ... ya ha habido ciudadanos de Santiago que nos avisaron .... dos cuadros que son altamente ofensivos y un tercero que consiste en una especie de crucifijo introducido entre sus dientes ... estamos una vez más ante una clara provocación, un claro insulto a lo que son valores compartidos por la sociedad compostelana y por muchos cientos de miles de gallegos y por millones de españoles que una vez mas asistimos a un doble lenguaje, mientras por un lado el Alcalde se dedica a presentar la semana santa, por otro lado organiza exposiciones que ofenden gravemente a la religión católica y a los creyentes y que ya es hora de que esto se termine, lo que si pedimos evidentemente, es que se tome una determinación con respecto a estos cuadros que son especialmente ofensivos para la religión católica y los creyentes y desde luego le exigimos al alcalde una explicación, que nos explique por qué autoriza exposiciones en las cuales se ofende gravemente a la simbología y a las creencias de los católicos, cosa que por cierto no sucede con otras religiones, no es que yo lo desee no mucho menos, pero es que es curioso, siempre las ofensas van hacia los cristianos ....., algo lamentable, vergonzoso .... no se como tiene estomago para permitir ofensas graves a la religión católica por una parte y por otra parte ir a presentar los actos de la semana santa ... ruego a todos los que me estén escuchando que se den una vuelta por el auditorio y que confirmen lo que yo estoy diciendo ...

Los cuadros son del artista o del supuesto artista Manuel Moldes, incluso hay una inscripción que acusa de censurar al expresidente, Gerardo Fernández Albor:

- Lo que es todavía más increíble que el texto que acompaña a uno de los cuadros ... es gravemente atentatorio contra un ex presidente de la Xunta .... según parece solicitó la retirada de unos de los cuadros de una exposición que se estaba celebrando en Pontevedra, pues bueno, hacen chanzas de Fernández Albor en lo que es la explicación que acompaña al cuadro acusándole de censor, etc., etc., esto es intolerables ..... la ofensa a las creencias de miles de compostelanos, con dinero público, que lo haga el sr. Bugallo .... (continúa en este plan) ... que los ciudadanos lo vayan a ver y haga llegar sus protestas al sr. Bugallo .... el sr. Albor no merece el desprecio que le hace el sr. Bugallo ...

Coma se o tempo non pasase, o señor candidato do PP fai valoracións que remiten a outra época, esixindo que os contidos dunha exposición estean axustados aos seus códigos morais e pretendendo ademáis que estes sexan elevados á categoría de referente para decidir se unha obra de arte debe ser exposta co patrocinio do Concello de Santiago ou vetada por ofender as súas conviccións estéticas e morais.

Fai 25 anos a obra de Manolo Moldes velouse na propia Bienal de Pontevedra. Os curiosos achegábanse e retiraban a cortina que a cubría para ver aquel cadro prohibido por orde da autoridade competente. Nas actas da Bienal retirouse toda referencia á obra, e, pese ás protestas do artista, a cousa quedou en nada. "Había un problema y lo hemos solucionado", diría certo dirixente político español. Pois ben, noraboa aos responsables da expo por recuperar a obra e pola intencionalidade política que acompaña á súa proposta. Poñamos os problemas enriba da mesa para tratar de cuestionar o código non escrito que regula a vida pública: malia que lles pese a algúns certas cousas mudaron lixeiramente.

contra o trending topic

Son usuario de twitter dende fai un par de anos. Ao principio pasaba bastante do invento, miraba de cando en vez os tweets dos meus catro ou cinco contactos e pensaba para min mesmo, para qué carallo quero isto.  Ata que fai cousa dun ano empecei a agregar á miña lista de contactos a xente relacionada co xornalismo, a televisión ou o cine e a cousa comezou a volverse peligrosamente adictiva. Fronte a esa síntese dialéctica de opcións  interneteriles que é o facebook -ao cal, o confeso, estiven enganchado uns meses, para rematar deixándoo case de lado recentemente-, twitter ofrece un formato ultrareducido sen posibilidades extra. Dalgunha formai vai ao esencial case sen querer: 140 caracteres e a posibilidade de engadir enlaces gracias aos acortadores de URLs. Un ten que esforzarse por facerse un oco ante o festival de píldoras do enxenio que inundan o seu timeline nun fluxo sostido e ininterrumpido: non basta con ser graciosillo o simpático, os 140 caracteres supoñen a necesidade dun verdadeiro esforzo mental para gañarse un posto na xungla dos twitteos.

Fronte ao facebook e ao seu botón de "gústame" xa elevado a zeitgeist, a gran innovación do twitter é, sen dúbida, o "trending topic", unha especie de encarnación textual hiperconcentrada de que cousas lles están a preocupar aos centos de millóns de tuiteros do planeta enteiro. Superando en capacidade de actuación sobre a realidade ao "gústame" de facebook, o trending topic ofrece unha permanente posta en escea da tensión entre o que está a ocorrer, o que se conta sobre isto e como o que se conta afecta ao que ocorre. O trending topic ten unha capacidade performativa inédita até o de agora, e a súa forza nace da indecibilidade sobre cando vai a xorder, sobre os temas nos que se centra e sobre o número de habitantes da nación  twitter que van a subirse ao tsunami microinformativo que leva consigo.

Porén, hai algo perturbador neste fillo bastardo da inmediatez da experiencia internauta e a súa retroalimentación cos medios de comunicación tradicionais que teñen conta en twitter. Un tuiteo chega a trending topic cando, atravesado o primeiro círculo dun emisor con poucos seguidores, é retuiteado por algún usuario de grao medio-alto -como os xornalista deportivos Julio Maldonado (AKA Maldini) e Michael Robinson, por exemplo, con 75.000 e 63.000 seguidores respectivamente, ou o galo do galiñeiro hispánico, o xornalista Ignacio Escolar con 40.000-, e de ahí a toda a nación twitter en lengua española (a nación tuiter en galego e bastante máis pequeniña). É dicir, sen a colaboración dos xornalistas dos grandes medios de comunicación é complicado que un tuiteo chegue a trending topic. Polo tanto, horizontalidade e participación do internauta de a pé, si, pero sen pasarse, que os que cortan o bacallao son finalmente os que o fan nas cúpulas dos medios de comunicación tradicionais.

Non é esta a miña crítica principal. O que de veras me produce pavor e o momento no cal unha faísca de indignación convértese de súpeto no arranque dunha reacción en cadea que pode tirar abaixo unha votación do parlamenteo europeo -o caso dos vós en primeira clase dos eurodiputados- ou a eliminación dun noxento artigo obra dun xornalista neofacha no xornal "El Mundo".

A instantaneidade anula a reflexividade. Mesmo aínda que sexa por causas "xustas", non debería ser posible que o que non pasa de rabieta caseira acade resonancia mundial nun par de horas. Unha lectura psicoanalítica superficial vería en todo isto un rasgo máis dese estar instalados no estatuto do goce que domina a configuración das nosas sociedades contemporáneas. Se o fetichismo da mercancía está hiperrofiado arredor do obxecto "información" é por algo: ofrecida en cascada, interminable, autorenovada permanentemente, a información ofrécese como un magnífico obxecto para a pulsión: repetición, goce, adicción. E o twitter e o epítome de todo isto: se un segue a máis de 100 tuiteros, pode ter un fluxo de mensaxes da orde de un par por minuto. Todo o tempo está pasando algo, e un pode dirixirse directamente aos autores das mensaxes, sexan persoaxes anónimos supergraciosos, directores de cine indignadísimos, xefes de redacción de xornais líderes da edición en España e Latinoamérica ou humoristas televisivos que non saben que facer nos ratos de espera entre escea e escea. O twitter produce a falsa sensación dun mundo de iguais, horizontal na posibilidade de interpelarse mutuamente, e, sobre todo, infinito na súa textualidade: as mensaxes nunca rematan, configurando un discurso personalizado no que se intercalan o serio co frívolo, a cita culta co exabrupto e a vulgaridade máis facilona, o chiste malo e a perla de enxenio que se queda no teu cerebro, os datos científicos máis estraños e os titulares de política máis impactantes. Todo cabe nun timeline medianamente diversificado, ao modo dunha wikipedia anárquica construída a golpe de titulares e ocorrencias.

O acto reflexo sempre é o mesmo: algo nos sacude, escribimos sobre iso, inventamos unha frase enxeniosa, facemos alarde do noso baúl de citas efectistas, insinuamos que o que se ve é unha parte do que está baixo a superficie dos 140 caracteres e cruzamos os dedos esperando que o noso lanzamento sexa lido por algún usuario de grao medio alto para que o dispare ao olimpo. E o olimpo é o Trending Topic.

Pero se o exabrupto instantáneo ten capacidade performativa pola realidade, significa isto que a masa tuitera está en condicións de atacar de raíz ao que é estrutural nas nosas sociedades? É evidente que non. O Trending Topic, se amosa algo de forma cruel, é a solidez do sistema. Pode conseguir atacar ao ruido con máis ruido. Pode facer avergoñarse a uns cantos políticos espabilados ou a algúns xornalistas nostálxicos do franquismo, pero, en último termo, amosa a fortaleza de todo o tinglado, a imposibilidade real de facer fronte a "o que hai". Fomentando, de paso, a ilusión alucinada e autista de que si se pode, a golpe de teclado e de arrebatos sen meditar, transformar cousas, cambiar estruturas, facer temblar os cimientos de todo. E así, unha vez máis, embobados polo resplandor da tecnoloxía do momento seguimos facendo o mesmo coa convicción de que as cousas están cambiando dalgunha forma, cando a sensación, creo eu, é que non hai nin siquera a posibilidade lonxana de tocar o núcleo duro de ese "o que hai", invulnerable a cambios tecnolóxicos e, por suposto, a unha sociedade na cal o vínculo social está no seu peor momento.

E a propósito do tempo

Es muy asombroso constatar que en nuestros días ya no tenemos practicamente ningún pensamiento del tiempo. Para casi todo el mundo pasado mañana es abstracto y antes de ayer, incomprensible. Hemos entrado en un período atemporal, instantáneo, lo cuál muestra, hasta que punto, lejos de ser una experiencia individual compartida, el tiempo es una construcción e incluso, puede decirse, una construcción política.
[...]
Hubo el tiempo inmemorial del campesinado, que era un tiempo inmóvil o cíclico, un tiempo de labor y sacrificio, apenas compensado por el ritmo de las festividades. Hoy sufrimos el par del frenesí y el descanso total. Por una parte, la propaganda dice que todo cambia minuto a minuto, que no tenemos tiempo, que es preciso modernizarse a toda marcha, que vamos a perder el tren (el tren de Internet y la nueva economía, el tren del teléfono móvil para todos [nota: el texto es del año 2000], el tren de los accionistas innumerables, el tren de las stock options, el tren de los fondos de pensiones, y no sigo). Por otra parte, ese alboroto disimula mal una especie de inmovilidad pasiva, indiferencia, perpetuación de lo que hay. El tiempo es entonces tiempo sobre el cual la voluntad, individual o colectiva, no tiene ninguna influencia. Es una mixtura inaccesible de agitación y esterilidad: la paradoja de una febrilidad estancada.

Alan Badiou: El siglo

True Grit / Winter´s Bone

Dúas películas vistas recentemente chaman a miña atención polos seus paralelismos temáticos: True Grit, dos irmáns Coen, remake dun western de Henry Hattaway de 1969, e Winter´s Bone, cine negro indie -se existe tal cousa-, penúltima triunfadora nesa factoría de certificados de bó rollito cinematográfico que se chama Sundance.

Obviando a calidade de ambas -persoalmente prefiro os tics dos Coen que o bó gusto indie canónico de Debra Granik- fascíname o feito de que as dúas protagonistas de cada un dos filmes sexan rapazas adolescentes que parten a) en busca de xustiza polo pai morto ou b) na pocura dese pai ausente/desaparecido/asasinado. O nome do pai, garantía da orde simbólica, está ausente nos dous filmes. Sen el, o que queda é o horror do real, o deserto do real, o lugar traumático do real. As rapazas protagonistas saen de casa coa intención de restituir ese nome do pai como sexa.

No caso da protagonista de True Grit coa idea de facer xustiza, de capturar ao asasino do seu pai, cobrar a recompensa, e ocupar ela o lugar del. Pero para que tal cousa teña lugar deberá enfrontarse a unha madurez sobrevenida polas circunstancias: coñecerá a violencia que funda as leis dos homes, o horror do mal e a beleza terrible das vastas extensións de terreo sen civilizar. Guiada por un habitante da fronteira entre o mundo civilizado e o mundo dos bárbaros atopará a verdade do real e a ausencia de sentido deste. Para facerse adulto, dinos a película, cumpre ter contacto co mal e sobrevivir a tal encontro. Para restituir a orde simbólica será preciso deixar atrás as certidumbres da infancia, mirar ao real de fronte e ser capaz de aguantar enteiro as violencias que sosteñen os tratos e as relacións entre os homes.

A protagonista de Winter´s Bone vive nese Sur profundo de brancos que habitan en chabolas, van armados até os dentes, trapichean con drogas e están gobernados por pactos non escritos e silencios sepulcrais. A desaparición do pai amenaza co embargo da súa casa. Como en True Grit, a desaparición do nome do pai conleva o abandono da familia nos terreos ermos do real. A protagonista, enfrontada á posibilidade de verse na rúa coa súa nai tola e os seus irmáns pequenos que ninguén poderá coidar, decide saír á procura do corpo do pai. Alomenos, demostrando que está morto, a orde de deshaucio non se fará efectiva. Pero o cadáver non aparece, e, na súa procura atópase con mulleres brutais que protexen a homes aínda máis terribles. Enfrontarse a eles levarala a tomar coñecemento das leis segredas que os manteñen unidos e a coñecer, ela tamén, a violencia brutal que sostén tales leis, o mal que emana das condicións materiais da existencia de tales homes. O mal, de novo, pero se en True Grit aparecía como consecuencia da vida nos territorios "sen civilizar", en Winter´s Bone é a consecuencia inevitable das relacións entre os membros da clase social dos excluídos. Para eles, as continxencias do día a día levan a actos necesarios de supervivencia a calquera prezo: roubar, asasinar, o que faga falta.

Sei que olvidarei Winter´s Bone con facilidade e que True Grit etiquetarase na miña memoria no grupo de películas dos irmáns Coen que están no límite do notable pero non máis aló. Pero as dúas personaxes femininas adolescentes que cargan co peso do pai ausente, que dan o paso de ocupar o lugar baleiro que deixan os adultos nas súas vidas, permanecerán algo máis. Hai nelas un retrato fiel do que é deixar atrás o estadio infantil e do que supón asumir a mortalidade como prezo a pagar pola madurez, así como  un achegamento inevitable a comprensión do lugar que ocupa o mal no marco das vidas de todos os homes.

O século marxista

En esta dirección [conquistar la desligazón, el fin de todos los lazos, la ausencia de sí del desligado], el siglo ha sido más profundamente marxista de lo que imaginaba, según un Marx emparentado con Nieztsche, el Marx que anuncia en el Manifiesto el fin de todas las viejas costumbres, es decir, el fin de los viejos lazos de obediencia y estabilidad. La temible fuerza del capital consiste en disolver los contratos más sagrados, las alianzas más inmemoriales, en las "aguas heladas del cálculo egoísta". El capital dicta el fin de una civilización fundada en el vínculo. Y es indudable que el siglo XX busca, más allá de la fuerza meramente negativa del capital, un orden sin vínculos, un poder colectivo desligado, para devolver a la humanidad su verdadera potencia creativa. De allí las palabras clave, que son las de Saint John Perse: violencia, ausencia, errancia.
[...]
De dónde puede surgir un "nosotros" que no esté sometido al ideal del "yo" fusional y cuasi militar que ha dominado la aventura del siglo, un "nosotros" que vehicule libremente su disparidad inmanente y, no obstante, no se disuelva. ¿Qué quiere decir "nosotros" en tiempos de paz y no de guerra? ¿Cómo pasar del "nosotros" fraternal de la epopeya al "nosotros" dispar del "juntos", sin abandonar jamás la idea de que haya un "nosotros"? Continúo, yo también, en ese interrogante.

Alan Badiou, El siglo

Restauración

¿Cómo llamar a los últimos veinte años del siglo [XX] si no segunda restauración?
[...]
toda restauración se horroriza ante el pensamiento y sólo se complace con las opiniones, en particular la opinión dominante, concentrada de una vez por todas en el imperativo de Guizot: "¡Enriqueceos!". Los ideólogos de las restauraciones, no sin algunos buenos argumentos, consideran que lo real, correlato obligado del pensamiento, siempre es susceptible de dar lugar a la iconoclastia política y por lo tanto al terror. Una restauración es en primer lugar una aserción en cuanto a lo real, a saber, que siempre es preferible no tener relación alguna con él.

Si el número (encuestas, cuentas, mediciones de audiencia, presupuestos, créditos, tendencia alcista de la bolsa, tiradas, salario de los ejecutivos, stock options, etc) es el fetiche de los tiempos actuales, es porque donde falla lo real el número ciego ocupa su lugar.

Alan Badiou, El siglo

Mark Kozelek e Laetitia Sadier. SINSAL 9

Esta fin de semana estiven de concertos. Animado polo subidón que me produciu o pasado mes de xaneiro a visita de Joanna Newson decidín achegarme a escoitar o sábado a Mark Kozelek no Auditorio do Concello de Vigo e o domingo a Laetitia Sadier no Salón Teatro de Santiago.

O concerto do primeiro resultoume demasiado monótono. Ese "algo" seu que nos discos provocaba unha sana sensación de tristura e semellaba ser unha delicada invitación para mergullarse nos estados de ánimo máis terminais, no directo do pasado sábado quedou a medio camiño das súas intencións. Un sopor considerable invadiume dende a primeira canción, de xeito que, para a miña vergoña, rematei dando pequenas cabezadas nalgúns momentos, envolto na bruma da súa voz saturada de reverb e no virtuosismo instrumental que exhibiu coa guitarra. Un concerto estraño: apelando a unha especie de tristura íntima rematou producindo un distanciamento insalvable. Supoño que a culpa, como en todo, estivo repartida. Por unha banda un oínte que esperaba outra cousa (recuperar as sensacións de ánimo invernais de Rollercoaster ou Brigde) e pola outra un intérprete cunha proposta sonora complicada na que virtuosismo e distancia combináronse fatalmente para esnaquizar calqueira posibilidade de achegamento ás cancións pola vía sentimental.

O concerto da segunda, pola contra, sendo igual o formato, resultou todo o contrario. Facendo bandeira de certo amateurismo instrumental, Laetitia Sadier conseguiu gañarse a todo o público dende o primeiro minuto. As inflexións da súa voz, convocando na nosa memoria os ecos dos Stereolab menos animados, e a suave melancolía das súas letras (tamén tivo os seus momentos de precipicio emocional) produciron certas ondas de calidez entre o público que chegaban nítidas á cantante que demostraba o seu grato estar a gusto nese momento e nese lugar. O repaso guitarra en man das súas cancións de The Trip -un disco que soa totalmente stereolabiano-, nú e despoxado de calqueira arranxo instrumental resultou sendo unha ceremonia de celebración das emocións pequenas, unha sorte de cálido encontro cun vello amigo que nos contara as súas andainas dos últimos tempos pasado o esplendor da mocidade, albiscando a falta de luz e de calor que trae a idade. Abafada polo entusiasmo do público, ao final do concerto Laetitia dixo "síntoo, non teño máis cancións". Aplaudimos e marchamos d´alí un pouco máis contentos, un pouco máis sentidos, un pouco máis de todo.

Odia aos teus inimigos coma a ti mesmo

Un millón de rapazas castelás manchegas decide meterse a monxa nunha orde ultracatólica de nova fundación. Di a noticia que moitas son irmás xemelgas e mesmo trillizas. Os pais, declaran, están superfelices de la vida. Entre os invitados á cerimonia de iniciación (con hábitos de tela vaqueira, osea), Mariano Rajoy, la Cospedal, Silvio Berlusconi e mesmo o presidente da Xunta, amante das amantes do divino salvador. Ao final só puido asistir Rouco Varela, o home á dereita dos homes que viven na dereita do noso espectro político. Malia ler a crónica do acontecemento cústame imaxinar os detalles, esas cousas que dan consistencia aos feitos narrados. A cerimonia debeu ser, segundo os xornais, unha especie de gala de OT na que desfilarían as protagonistas inversas de "princesas de barrio" (estudantes de mediciña, de dereito, de enxenería, de todas as especialidades coa aura de trampolíns de acceso a esa cousa chamada estatus) cantando hosanna hei a ritmo dubstep, modernas e tradicionais, desenfadadas na súa seriedade: suma magna de oracións copulativas para disimular as adversativas inherentes ao seu invento. Eu non estiven alí e só podo laiarme. Estas rapazas encarnan o signo dos tempos da España do século XXI: en medio desta crise arrepiante, parecen dicirnos, voltemos ás vellas rancias tradicións hispánicas, coas súas mensaxes monolíticas, sen matices, desbordantes de positivismo seguro de si, coas súas receitas de sentido común para encarar o futuro cun sorriso nos beizos: familia, deus, orde, patria.

(Frente ao fluxo do devenir-acontecemento abracemos a reificación do ser, parece escoitarse como letanía de fondo entre amenes e ora pro nobises)

O silencio das (supostas) clases medias

Hai convocada unha nova folga xeral para o próximo xoves 27.

No meu colexio está instalándose ultimamente un costume que me preocupa: non se fala de política nin de nada que poida ser minimamente conflitivo. Así, os intentos de dous compañeiros meus por sacar o tema na cafetería dos profes conduciron a un silencio un pouco estraño. Non dou interpretado eses silencios. Non sei si significan "isto da folga interésame un carallo" ou "non vou discutir con xente que me importa un carallo de cousas que me importan outro carallo" ou "para que discutir de cousas que me importan un carallo: manteñamos este barniz de bó rollo suposto a base de non falar de cousas que teñan importancia".

Moitos dos meus compañeiros len os xornais. Beben despazo os seus cafés. Comentan as novas máis frívolas da prensa. Míranse con aburrimento e desinterese crecente. Falar supón, dalgunha forma, poñerse en xogo, expoñerse máis da conta. O tema da folga é complicado en moitos aspectos: xente que segue a crer que as folgas non serven para nada, agás molestar "á xente de ben", xente que pensa que as folgas son útiles de cando en vez pero esta non é unha delas, e xente que está convencida de que o seu deber ético é facer folga esta e as veces que sexan necesarias.

Os profes cremos estar a salvo na nosa trincheira imaxinaria mentras aí fóra o tsunami arrasa con todo. Porén, para cando queiramos levantar a cabeza non teremos nin siquera a quen mirar para pedir axuda. O estar calado resúltame cada vez máis unha forma especialmente agresiva de desaparecer do mundo. O problema e que, como o dinosaurio do conto, o mundo segue aí. E cada vez dá máis medo.

O irresistible avance do fascismo de rostro amable

Unha nova chamoume a atención a semana pasada (entre varios millóns delas, claro): a autoridade portuaria viguesa invitou aos tertulianos e opinionistas do programa "el gato al agua" da cadea televisiva de ultradereita "intereconomía TV" a facer o seu show nun local da citada autoridade. A invitada estelar de tal programa foi a presidenta da autoridade portuaria, a política do PP Corina Porro.

Deixando de lado o seudodebate sobre a estética/ética do feito de prestar un edificio público para levar adiante un show televisivo privado, o acontecemento retrata con claridade a progresiva radicalización da mensaxe política de certa dereita hispano-galaica.

A nosa presidenta portuaria presume con frecuencia de adscribirse a esa entidade fantasmática chamada "centro político". Leva por bandeira a despolitización do espazo público en favor da "xestión" "abstracta" e "neutral" das cousas comúns e proclama a súa desideoloxización case completa proclamándose pouco menos que unha cidadá normal e corrente que se limita a aplicar o sentido común, o da xente da rúa, para tentar solucionar os problemas do porto, da cidade, de Galicia, e mesmo de España enteira. Baixo este manto de rexeitamento formal do que constitúe a esencia do feito político, e polo tanto, de aspiración velada a unha sociedade que teña expulsado do seu seo o antagonismo que é inherente á súa constitución como tal, latexa en cambio unha visión radicalmente "forte" e profundamente política -pese á súa proclamación "antipolítica"- de como debe ser a nosa sociedade. O "feito antipolítico" é, sen dúbida, o rasgo que disitngue á ultradereita contemporánea. A súa desconfianza manifesta na propia política, o desprezo máis ou menos velado polas formas democráticas, a afición a adelgazar o Estado e os escasos mecanismos igualitarios que aínda sobreviven nel e a cuasi impugnación das institucións nas cales non gobernan constitúe xa unha sorte de DNI que os identifica inquivocamente.

Así pois, o que se pretende máis ou menos veladamente é presentar unha sociedade na cal non hai sitio para a expresión dese conflicto que é rasgo constitutivo último. Unha sociedade que é, toda ela, a xuntanza voluntaria dunha multitude informe adscribible a iso que se chama clase media, con leves diferenzas de riqueza entre os seus membros que son obviables xa que hai mecanismos para igualarnos a todos grazas ao noso esforzo persoal.

Sabemos de sobra que esta tese -enunciada con variantes populistas dependentes da actualidade- só aspira a deixar intacto o estado de cousas. A conservar as desigualdades estruturais e a perpetuar no poder a aqueles que xa o teñen e que sempre o tiveron. Sabemos que o discurso -enunciado cunha vulgaridade que case asusta máis que o obxecto de enunciación- agocha tamén un ansia por recortar os restos dos mecanismos emancipatorios que todavía sobreviven como residuos do Estado do Benestar. E sabemos tamén que a nostalxia de tempos peores é o discurso que se adiviña entre liñas.

O realmente preocupante é observar no día a día como a mensaxe vai collendo adeptos silenciosamente. Unha política como Corina Porro, mergullada por completo na banalidade absoluta do seu discurso, resulta sorprendemente atractiva para unha cantidade considerable de cidadáns: encarna un modo de vida   que, excluídos os avances tecnolóxicos, podería estar descrito completamente nas novelas de Balzac ou Flaubert. Suxeitos premodernos en tempos posmodernos aplicando as vellas leis da selva: a respetabilidade como meta no eido do social, o cinismo como método no terreo do persoal, e o recurso á violencia -estrutural ou subxectiva- como garantía da propia posición. Iso é o que xa está aí, como n´A invasión dos ladróns de corpos, entre nós. Iso, creo, xa somos case todos. A cuestión está en resistir dalgunha forma ou abrazarse a esta concepción da vida sen complexos e mesmo facendo apostolado baixo os educados modos da xente de ben de toda a vida.

Onte releí aquela vella conferencia de Derrida -1994- "Que facer da pregunta que facer". Gustoume especialmente este párrafo:

Sin embargo una cierta revolución en la idea misma de revolución, en su concepto y en sus esquemas [para hablar como Kant: en lo que ata su idea a su concepto y a su intuición], en su simbólica, en sus imágenes, en su teatro y en sus escenarios, otra revolución -y de aquí otra contraseña para la justicia, la igualdad, la emancipación, etc- otra revolución no tan sólo es lo que nos comanda la respuesta a la pregunta «¿qué hacer?», por más difícil, por más indiscernible que pueda parecer, sino además y ante todo es lo que nos inspira y comanda y dicta en nosotros la pregunta «¿qué hacer?».

cantando baixo a chuvia

Un fermoso artigo de Claude Chabrol (Que mi alegría perdure, 1953, reeditado no Cahiers de Cinema español o outubro pasado) fíxome voltar a ver cantando baixo a chuvia, a película de Gene Kelly (axudado na dirección -sospeito que moito- por Stanley Donen) que recrea en clave de comedia musical a rodaxe dunha película no Hollywood de 1927 en plena transición do cinema mudo ao sonoro. Nun dos párrafos dese artigo Chabrol afirma:

Bajo la lluvia, un hombre canta y baila. Con el mismo agua de la que normalmente se temen las trombas, un hombre inicia un gracioso ballet. El espectador, su cómplice, canta y baila con él, bajo la mirada atónita de un policía. Y cuando el hombre de la pantalla, en su impulso, con el paraguas apuntando al cielo, salta a una farola, su cómplice, en la oscuridad de la sala, tiende a imitarle. Eso sólo se explica por la introducción de un artista con una maravillosa generosidad de espíritu, cuya cámara, tan ágil y ligera como él, sabe hacernos sentir la delicada pureza de las cosas y la emoción profunda que conlleva toda felicidad.

A chuvia como expresión da felicidade: existe algún argumento máis inverosímil que este? Para alguén que naceu e vive na Galiza do millón de días de chuvia anuais, do verán ultracurto (15 de xullo a 15 de agosto), na terra dos vendedores de bikinis arruinados, como é posíbel emocionarse con este canto ao diluvio universal? O milagre acontece, porque como di Chabrol, Gene Kelly fainos ver "a delicada pureza das cousas e a emoción profunda que conleva toda felicidade". E esa capacidade non é precisamente insignificante nin menor. Asomarse ao abismo é tan incribelmente sinxelo que un non pode evitar pensar con Lacan que "a normalidade é unha forma especial de psicose". O difícil, o estravagante, o que pode devorarnos no intento é alonxarse da negrura que se adiviña tralas fendas da realidade é expresar ese goce de vivir que puntualmente nos atravesa en momentos concretos. Para min, os mellores son aqueles que non respostan a un factor externo. Espertas unha mañá e tes ganas de saír a rúa a cantar e bailar coma un tolo. Só porque si, porque o teu corpo experimenta a vida como un feixe de estímulos e sensacións que te atravesan e necesitas explotar dalgún modo que celebre o feito de estar vivo. Boto de menos esas mañás, en especial nestes días coñazo de fin de ano. Boto de menos non ter sido Gene Kelly para celebrar a chuvia todas as mañás dos invernos. E boto de menos dar saltos nos charcos, mollarme até afogar, sentir a mirada dun policía e dicirlle, "estou danzando e cantando na chuvia!"

a propósito de Fraga e Oubiña

Esta nova do Xornal ("ayudé a financiar a Fraga con dinero del contrabando") fixo que me lembrara dun párrafo de Lacrimae Rerum (Zizek, again) no cal, a partir dunha lectura en clave de "teoloxía materialista" da obra cinematográfica de Kiewlovsky, o autor esloveno facía a seguinte lectura sobre o estatus da ética nos nosos días a partir de certos filmes de David Lynch:

¿No podría ser, entonces, que fuera ESTE el mensaje último de la película de Lynch [the straight story]: que la ética es "la más oscura y atrevida de las conspiraciones" [Chesterton], que el sujeto ético es precisamente aquel que más amenaza el orden existente, y no la larga serie de pervertidos lyncheanos (el baron Harkonen en Dune, Frank en Terciopelo azul, Bobby Perú en Corazón salvaje...), los cuales en último término no hacen más que sostenerlo?
[...]
Podría decirse que la oposición entre la "rectitud" del héroe de Lynch y la "normalidad" del héroe de Highsmith [Ripley] marcan las coordenadas extremas de la experiencia ética del capitalismo tardío actual, con la siniestra inversión de que es Ripley quien resulta "normal", mientras que el hombre "recto" de Lynch resulta extraño, incluso pervertido. Llegamos de este modo a una inesperada contraposición entre la extrañeza del compromiso ético absoluto y la monstruosa "normalidad" de la completa indiferencia hacia lo ético. ¿Cómo podemos escapar a esta alternativa?

Esa última pregunta...

Ode to a Nightingale

Via open culture (facebook tiña que servir para algo, finalmente), no 70 cabodano de Francis Scott Fitzgerald:



Me duele el corazón y un pesado letargo
aflige a mis sentidos, tal si hubiera bebido
cicuta o apurado un opiato hace sólo
un instante y me hubiera sumido en el Leteo:
y esto no es porque tenga envidia de tu suerte,
sino porque feliz me siento con tu dicha
cuando, ligera dríade alada de los árboles,
en algún melodioso lugar de verdes hayas
e innumerables sombras
brota en el estío tu canto enajenado.

¡Oh, si un trago de vino largo tiempo enfriado
en las profundas cuevas de la tierra
que supiera a Flora y a la verde campiña,
canciones provenzales, sol, danza y regocijo;
oh, si una copa de caliente sur,
llena de la mismísima, ruborosa Hipocrene,
ensartadas burbujas titilando en los bordes,
purpúrea la boca: si pudiera beber
y abandonar el mundo inadvertido
y junto a ti perderme por el oscuro bosque!

Perderme a lo lejos, deshacerme, olvidar
que entre las hojas tú nunca has conocido
la inquietud, el cansancio y la fiebre
aquí, donde los hombres tan sólo se lamentan
y tiemblan de parálisis postreras, tristes canas,
donde crecen los jóvenes como espectros y mueren,
donde aun el pensamiento se llena de tristeza
y de desesperanzas, donde ni la Belleza
puede salvaguardar sus luminosos ojos
por los que el nuevo amor perece sin mañana.

¡Lejos! ¡Muy lejos! He de volar hacia ti.
No me conducirán leopardos de Baco
sino unas invisibles y poéticas alas;
aunque torpe y confusa se retrase mi mente:
¡ya estoy contigo! Suave es la noche
y tal vez en su trono aparezca la luna
circundada de mágicas estrellas.
Pero aquí no hay luz, salvo la que acompaña
desde el cielo el soplo de la brisa cruzando
el oscuro verdor y veredas de musgo.

No puedo ver qué flores hay a mis pies
ni el blando incienso suspendido en las ramas,
pero en la embalsamada oscuridad presiento
cada uno de los dones con los que la estación
dota a la hierba, los árboles silvestres, la espesura:
pastoril eglantina y blanco espino,
violetas marcesibles recubiertas de hojas
y el primer nuevo brote de mediados de mayo,
la rosa del almizcle rociada de vino,
morada rumorosa de moscas en verano.

A oscuras escucho. Y en más de una ocasión
he amado el alivio que depara la muerte
invocándola con ternura en versos meditados
para que disipara en el aire mi aliento.
Ahora más que nunca morir parece dulce,
dejar de existir sin pena a medianoche
¡mientras se te derrama afuera el alma
en semejante éxtasis! Seguiría tu canto
y te habría escuchado yo en vano:
a tu requiem conviene un pedazo de tierra.

¡No conoces la muerte, Pájaro inmortal!
No te hollará caído generación hambrienta.
La voz que ahora escucho mientras pasa la noche
fue oída en otros tiempos por reyes y bufones;
tal vez fuera este mismo canto el que una senda
encontró en el triste corazón de Ruth, cuando
enferma de añoranza, se sumía en el llanto
rodeada de trigos extranjeros,
la misma que otras veces ha encantado mágicas
ventanas que se abren a peligrosos mares
en prodigiosas tierras ya olvidadas.

¡Olvidadas! El mismo tañer de esta palabra
me devuelve, ya lejos de ti, a mi soledad.
¡Adiós! La Fantasía no consigue engañarnos
tanto, duende falaz, como dice la fama.
¡Adiós! Tu lastimero himno se desvanece
al pasar por los prados vecinos, el tranquilo
arroyo y la colina; ahora es enterrado
en los calveros del cercano valle.
¿He soñado despierto o ha sido una visión?
Ha volado la música. ¿Estoy despierto o duermo?

(Vía Luisa Miñana)
(Está a obra de John Keats traducida ao galego? non din atopado nada nunha pesquisa rápida por internet)

insondable

Isabelle Huppert falando de Claude Chabrol nunha entrevista no Cahiers du Cinema de outubro (en español, of course):

Nunca he conocido a nadie tan impermeable a la crítica. Cuando maltrataron Madame Bovary en su estreno, Claude dijo: "¡No sabía que hubiera tantos especialistas en Flaubert en Francia!". Tenía algo de insondable que daba mucha fuerza. Si en realidad guardaba algo escondido en su trasfondo más oculto, eso no lo sé, pero la superficie estaba tan preservada que eso me daba una fuerza enorme. Lo ordenaba todo según una perspectiva que excluía los arrepentimientos, los complejos, las dudas. Claude creía en lo que hacía, en lo que era, en la gente que le rodeaba y con la que trabajaba. Era una sensación muy positiva para los que estábamos cerca. Siempre había más razones para alegrarse que para lamentarse.

o asalto das imaxes

Estou vendo o telediario coma sempre, con esa sensación de que todo o que pasa no mundo resúltame alleo e inexplicablemente próximo ao tempo. Estou mirando a tele, pensando en todas as cousas do día que me ocorreron e polo tanto en nada de importancia. E de súpeto, sen aviso, un lume incendia a pantalla: o funeral de Enrique Morente, e a súa filla, cantando a pelo diante do cadaleito, diante de non sei canta xente, unha canción desas supostamente poética e lírica. A escea, desbordante de contradicións superadas pola enerxía que emana do propio marco, déixame en estado de shock. O flamenco é un tipo de música que non me interesa nada. Aos prexuizos tópicos -unha forma encuberta de racismo que me teño moi coñecida- engado o desprezo á hiperdramatización. O fastío ante tanto berro e tanto quejío e tanto duende e tanta hostia. Toda a pretensión de veracidade que leva implícito o xénero paréceme basicamente mentira. Sei que non o é, pero o prexuizo, instalado con firmeza dende fai mil anos é inamovíbel. Mesmo as propias cancións de Enrique Morente con Lagartija Nick nesa obra maestra consagrada pola prensa musical que é "Omega" resúltame dunha pesadez considerábel. Un artificio que non me dí nada (eu son d´outro tipo de artificios). Porén, na escea de Estrella Morente -outra cantante que me interesa menos que cero- diante do corpo do seu pai morto hai algo estarrecedor que si me chega, como algo que arde atravesándome a pel. Hai que ter algo máis que moito valor para poñerse a cantar diante do pai morto. Hai que estar en posesión de algo que eu sei que nunca tereir para reventar todos os límites do que se considera correcto nos momentos de máxima dor, nos momentos nos que un está esnaquizado e fóra por completo da súa realidade habitual. E ese xesto imposíbel de levar adiante para case todo o mundo supérame. Desfai prexuizos de décadas e deixa un interrogante de certo peso nalgunha parte de min. Esa posta en escea, na cal o calculado é unha forma de espontaneidade ou o espontáneo o resultado dun cálculo minucioso, dunha mecánica obsesiva, dunha iteración interminábel, é  demoledora.

Os xestos semellan selo todo. O que un pon en xogo é a única definición de si mesmo válida. O mundo interior, o que un garda para si, as cousas que corren en segundo plano supostamente alimentando e facendo crecer a propia persoa só son un monte de merda. O resto dun fume no que ardiu fai tempo unha crenza na nosa natureza. O substancial, agora o sei, tan tarde xa, é o que se pon en xogo contra calquera convención previa. A miña vida é unha farsa completa dende o minuto cero. É o meu único pensamento mentras Estrella Morente, de negro absoluto, berra coma se lle tiveran arrincado o corazón alí mesmo. Aplaudo interiormente, dende a inexistencia de alguén que di ser eu, mentras envexo todo o que vexo. Hai algo profundamente falso en todo isto. Pero está escrito dende a intuición de que baixo o lixo destas verbas hai agochado un rastro de verdade.