Estás lendo

Drive, Nicolas Winding Refn (2011)


Un escorpión, que desexaba atravesar o río, díxolle a unha rá:
- Podes axudarme a cruzar o río? Non sei nadar.
- Que te leve ás miñas costas?- contestou a rá- Nin pensalo. Coñézoche. Se te levo ás miñas costas me picarás e matarasme!
- Non sexas tonta- contestou o escorpión -non ves que se te pico, afundiraste e eu, como non sei nadar tamén me afogarei e morrerei?

Este razoamento convenceu á rá. Así que o cargou ao lombo e comezaron a cruzar o río. Cando chegaron á metade do mesmo, o escorpión picou co seu aguillón á rá. De súpeto, esta empezou a sentir unha forte dor e notou como o beleno empezábase a estender polo seu corpo. Mentras se afogaba, e con ela o escorpión, díxolle:
- Xa o sabía eu. Pero non o entendo, por que o fixeches? Ti vas morrer tamén!
O escorpión mirouna e díxolle, mentras el tamén se afogaba:
- No puiden evitalo! é a miña natureza!

Mr. Arkadin, Orson Welles (1958)

O home da chaqueta co escorpión carece de nome. Ao longo dos cen minutos da metraxe ninguén dirixirase a el máis que a través de pronomes ou de interpelacións directas. O home da chaqueta do escorpión leva un signo ao lombo, un escorpión dourado, que o acompaña nas súas misións por fóra das marxes da lei. Non sabemos se é un signo de identidade (é este home un escorpión, silencioso, discreto, contido, prisionero dunha natureza incontrolable?), un recordatorio do suceso traumático que deu pé ao seu nacemento como conductor para delincuentes (é un home marcadao pola pegada dunha picadura belenosa na súa vida?) ou se é só o recordatorio de que el é unha rá levando escorpións de acá para acolá.

A película abre co home levando a uns ladróns a cometer un atraco. Por riba de conducións espectaculares ou de persecucións pirotécnicas, o home é un estratega. Controla a radio da policía, sabe onde agocharse dos helicópteros e como pasar desapercibido con facilidade. Sen esforzarse demasiado cumpre a súa primeira misión amosándonos as súas principais virtudes: lealdade a un pequeno código de normas, dominio do tempo, frialdade absoluta e control total das emocións. Un mondadentes na boca exerce de fetiche, signa a súa imperturbabilidade permanente, reemplaza cunha pouca de ironía ao omnipresente cigarrillo das películas de cine negro do Hollywood clásico.

Dicía Scott Fitzgerald n´O Gran Gatsby: "amosádeme un heroe e escibireivos unha traxedia". Pensei moito nos personaxes das novelas de Fitzgerald vendo esta película: o heroe sempre é tráxico, está na súa natureza fundacional tal condición. O heroe é tráxico pola súa inscrición nun marco simbólico determinado que prové de senso ás súas accións. No noso mundo actual, caídos xa todos os Grandes Outros posibles, os heroes son figuras ridículas, de aí a fascinación que exercen sobre nós as súas representacións no marco das narrativas contemporáneas. O protagonista sen-nome de Drive está, ademáis hipertrofiado, adherido con silicona visual a un conxunto de códigos procedentes do noir e do polar, sen distancia irónica, sen cuestionamento autoconscente do seu propio status. Polo tanto, dacordo coas nosas coordenadas culturais, tal protagonista camiña sobre ese aramio no cal o sublime ten un espesor de escasos milímetros e o ridículo é a ameaza permanente de caída ao baleiro.

Un elemento destacado do filme e a subversión silenciosa dalgúns códigos dese cine negro que está na súa raíz. O máis evidente é o papel da femme fatale que no Hollywood clásico conduce sempre á perdición aos homes que se cruzan no seu camiño. Sostén Zizek en "benvidos ao deserto do real" que a figura da femme fatale é a fantasía subxacente da realidade simbólica da dominación patriarcal, e, como tal, é a súa transgresión inherente, e polo tanto a causa do desastre no que rematan moitas veces as vidas dos protagonistas destas películas. En Drive non hai muller fatal posible. A viciña de Ryan Gosling é unha Carey Mulligan que bordea a santidade ao coidar dun fillo en solitario mentras o seu marido cumpre condea no cárcere. Ese marido é realmente o "homme fatale", a figura que desencadeará as forzas desatadas dun destino no cal o azaroso e o tráxico mestúranse sen posibilidade de distinción algunha: as condicións contixentes da vida do marido de Carey Mulligan desvelarán a necesidade das accións de Ryan Gosling. Posto a proba, veremos que o noso heroe irá até o final no sendeiro do seu propio código de actuación.

Polo tanto Drive é un relato sobre a heroicidade na era da morte da traxedia. Sobre as súas condicións de posibilidade e sobre o modo de articular estas. Sabiamente, o director Nicolas Winding Refn elude todo intento de psicoloxización: o heroe está definido polas súas accións. Non hai deconstrución da figura, non hai autoanálise nin interrogación permanente pola propia condición. Dalgunha forma, o personaxe de Ryan Gosling evoca ao Don Draper protagonista da serie Mad Men: carece desa cousa insoportable que é a "vida interior", está á marxe do "mundo propio", as súas accións o constitúen, o seu facer o define milimetricamente. Fai o que ten facer dacordo cun código de actuación, cunha inscrición simbólica que o coloca nun equilibrio extremadamente precario.

O disparadero da violencia que se atopa soterrada dende o principio é o marido de Carey Mulligan. Esa figura especular da femme fatale que arrastra consigo un pasado delictivo introduce o mundo do crime na vida da muller. As horas que pasan xuntos o home da chaqueta do escorpión e a muller case-santa transcorren nun silencio apenas interrompido por algún comentario banal, consecuencia dun saber compartido: non pode haber futuro na súa relación. Chegado o momento, o noso heroe fará valer a súa condición de tal: determinado a salvar ao personaxe de Carey Mulligan da destrucción, iniciará unha espiral de violencia brutal que perturbará a plácida superficie do filme. Os estoupidos de violencia son o contrapunto dunha estética preciosista na que as paisaxes semellan conxeladas e a sordidez da megalópole anxelina sempre queda redimida por unha paleta cromática neutra que fala dun mundo case post-humano, degradado pero esteticamente seductor: as ruinas do contemporáneo insertas no noso propio mundo actual. A degradación da paisaxe urbana é sublimada nas tomas aéreas nocturnas. A estética hooperiana das rúas abandoadas e as habitacións grises e azuis nas cales habitan mortos vivintes like us reforza a intensa sensación de soidade que transmite a figura do protagonista.

Cada un dos momentos nos que o protagonista desata a súa furia ten, polo tanto, un marco visual dunha potencia a altura da brutalidade desatada. Destacan, por riba de todos, a escea do camerino do bar de striptease e a despedida dos protagonistas no ascensor do seu edificio. En ámbolos dous hai un momento previo de calma absoluta, de conxelamento do tempo cinematográfico, de éxtase contemplativo que é roto nun segundo cunha explosión de violencia brutal: o protagonista encarna con impasibilidade a combinación de planificación meticulosa e máxima rabia instintiva. O artificioso da posta en escena contraponse á naturalidade das agresións. Na escena do ascensor, tras patear até á morte ao asasino que ía acabar con Carey Mulligan, el permanece dentro do elevador e ela queda fóra, mirando con horror como o seu cabaleiro andante participa da violencia da que ela pretende fuxir. A porta do ascensor péchase e sabemos que xa nunca voltarán a estar xuntos. O heroe, fiel á súa "natureza" sabe que só lle resta rematar coa súa misión protectora, e que tal cousa só o pode levar á súa propia destrucción.

Porén, o director deixa unha certa ambigüidade no plano final. Víctima de feridas mortais, cumprida a súa rolda de eliminación das amenazas que poden afundir a vida de Carey Mulligan, asistimos a unha última conducción por unha estrada baleira en primeira persoa mentras caen os títulos de crédito. Morre o heroe? Ou simplemente parte en busca dunha nova tarefa que levar adiante? No aire queda a cuestión: deben morrer os heroes para ser merecedores de tal nome? A ausencia de resposta, supoño, é a única resposta posible.

Comentarios nesta entrada

J. M.

la vimos el fin de semana pasado; me gustó bastante; pero al final no deja de ser la misma historia que nos han contado siempre, Clint Eastwood a la cabeza, un individualista desencantado dispuesto a desatar la violencia para auxiliar a una tierna familia o un grupo de mujeres, o cualquier otro valor fraternal; lo que cambia es el envoltorio, la chaqueta del prota, el empleo de la cámara lenta, el esteticismo y la musiquita tecno-pop; muy chulo, todo, entre Bullit, Taxi-Driver y Sin Perdón; ya te digo, salí muy contento del cine, pensando que había descubierto un nuevo héroe; pero luego pienso que para ser lo de siempre, prefiero que el envoltorio no sea tan bonito, estético, o lo que sea; disculpa, no he leído todo el post, tal vez ya hayas rebatido mi opinión; de cualquier modo, un saludo

J. M.

me parece que ayer dejé aquí un comentario; estoy seguro, vamos; ni siquera pretendía contradecirte sino mandarte un saludo; si lo has borrado conscientemente me parece muy desconsiderado, william; si pretendes que te dejen en paz en tu pequeño club creo que hay herramientas para moderar comentarios, de ese modo la descortesía se disimula mejor; bueno, repito: un saludo

Cabrera Infante

Volvemos a los tiempos de A.Mello.
Dentro de poco,apuesto que "cuelgas " el "BE".....

Juan Almeida

... la mejor canción de todos los tiempos

Willy S. O administrador

Hola Jose, el comentario estaba en la carpeta de spam. Casi me ofende que pienses que te podido borrar un comentario: aunque ya no estemos en contacto mi declarada admiración por tus escritos sigue intacta.

Esto no son críticas ni nada. Intento poner mis ideas en limpio, aunque no paso de la obviedad confusa, y a veces creo que ni eso. Comparto tus observaciones sobre el look de la peli, pero tiene cinco escenas que para mi gusto la hacen arrebatadora.

Un abrazo.

Willy S. O administrador

Mr. Infante, sabe usted bien que sólo el patetismo de mi pasado supera mi patetismo actual. Como nunca pasé de JSG es probable que acabe recuperando el BE antes o después...

Willy S. O administrador

Proba palmaria da defunción deste blog: na cita do escorpión e a rá de Mr Arkadín puxen "Alfred Hitchcok" e nin eu mesmo me din conta do erro até hoxe lendo a entrada de novo...

Un tal Mike Barja

Saludos,señor Sifones,
me ha gustado el post,se agradece.No le digo en qué no concuerdo porque nos da igual:para mí la peli es lo mejor que se ha hecho en USA en mucho,mucho tiempo.El vikingo sentimental Refn es el mejor expolorador del lenguaje cinematográfico reciente en occidente,fresquito como una lechuga,valiente como un Miike.Con Pusher entretenía,daba pistas y se enriqueció;la siguiente,que no la vi,parece ser que es una apuesta personal fallida que lo arruinó;volvió a reunir dinero con dos secuelas de mierda de Pusher para echar el resto en la sorprendente e inspiradora Valhalla Rising,peli recomendabilísima para machotes sensibles que rescata y trata de enmendar el cine experimental setentero al tiempo que nos devuelve al Kirk Douglas que asaltaba castillos a hachazos;y luego nos sale con esta obra maestra en su salto a la meca del cine caro.
Dos apuntes formales:más allá del asunto de la violencia(nada nuevo salvo ese asesinato tierno e impagable a navaja)la tensión narrativa descansa en la memorable articulación de macguffins:el que se va a escapar a la carrera y se esconde;el que es policía pero es actor;el que va a participar en una competición que nunca llega;el que se tiene que ir con la chica y se larga solito...y todo ello envueltito en un paquete perfecto:Refn alcanza la perfección en la dirección,que se joda quien no lo vea:de actores,de foto,de encuadres y sintaxis,musical...para no explicarme sino manifestarme:no me sentía tan dentro de una peli,tan cálidamnete sumido en su profundidad de campo,que resulta de la perfecta imbricación imagen/sonido,desde Blade Runner.¿A alguien no le gusta Blade Runner porque su envoltorio es perfecto?
Otra cosa:la peli es de encargo.Contaba ya con otro staff,que se echó pa'trás,y Refn cogió las riendas:más mérito al chaval,eso es lo que hacen los dires buenos.

En fin.Me despido.Perdón,mil perdones,por largarme un post entre tus comentarios.Me ilusiona que compartamos descubrimiento.Un beso y loas a Galizalbión

DOC HOLLIDAY

Arcadia todas las noches.Hitchcok,Welles.Se le perdona casi todo Mr Sifones. Conocía la cita de aquel enorme unsung comic que fue The Question.
Ahora te falta la de la mariposa y el hombre que sueñan que sueñan dentro del sueño.
¿La película? Enorme.Es sorprendente que te guste con ese gusto tan ...que tienes.
Mike Barja ?... en su línea.Genial.


Saludos desde la frontera.

Willy S. O administrador

Mr Barja, coincido plenamente con sus apreciaciones y manifestaciones. En especial con el uso de la profundidad de campo -tan a lo Michael Mann- que produce ese efecto de inmersión total, de envoltura absoluta. Un saludo y gracias por tan gran comentario!

North Sea Sullivan

Una vez tuve un sueño y estaba en un cementerio. Las tumbas aparecían marcadas con leves epitafios. Por ejemplo: 1894-1899, 1930-1936, 1901-1910. Pregunté al lívido sepulturero: "¿Cómo es que han muerto todos tan jóvenes?". "No es la fecha de sus nacimientos y sus muertes, señor -me dijo el hombre-. Aquí marcamos en las tumbas el tiempo que su dueño conservó una amistad." ¡Por la amistad!", termina Arkadin su brindis.

*Todos os porcos llevamos un Mike Barja en nuestra alma perdida.

rafa

pocas cosas me gustan más que leer tus análisis sean de cine, música o de la vida en sí. de ahí que ya me frote las manos esperando lo que tengas que decir de "we need to talk about kevin".

 

Este sitio está baixo as condicións dunha licencia Creative Commons.

RSS Feed. Feito con Blogger. Plantilla Modern Clix, deseñada por Rodrigo Galindez. Modern Clix blogger template por Introblogger.